ใครผิด? เมื่อรถ ‘ขับเอง’ ชน กฎหมายไทยว่าไง

เทคโนโลยียานยนต์ที่ก้าวหน้าอย่างรวดเร็วได้นำพาระบบช่วยขับขี่อัจฉริยะ (Advanced Driver-Assistance Systems – ADAS) และแนวคิดรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น คำถามสำคัญที่ตามมาคือ ใครผิด? เมื่อรถ ‘ขับเอง’ ชน กฎหมายไทยว่าไง ซึ่งประเด็นนี้สร้างความท้าทายต่อกรอบกฎหมายที่มีอยู่เดิม เนื่องจากระบบกฎหมายของประเทศไทยยังไม่ได้รับรองการใช้รถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติอย่างเต็มรูปแบบ ทำให้การพิจารณาความรับผิดชอบเมื่อเกิดอุบัติเหตุยังคงอ้างอิงกับหลักการเดิมที่มุ่งเน้นไปที่ผู้ควบคุมยานพาหนะ ซึ่งก็คือ “คนขับ” หรือ “เจ้าของรถ” เป็นหลัก

ประเด็นสำคัญที่ต้องพิจารณา

• กฎหมายไทยในปัจจุบันยังไม่มีบทบัญญัติที่ชัดเจนเพื่อรองรับความรับผิดจากอุบัติเหตุที่เกิดจากรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติโดยเฉพาะ
• ในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุจากรถยนต์ที่ใช้ระบบขับขี่อัตโนมัติ เจ้าของรถซึ่งมีชื่อในทะเบียนจะยังคงเป็นผู้รับผิดชอบความเสียหายเบื้องต้นตามกฎหมายแพ่งและอาญา
• การพิจารณาความผิดในสถานการณ์อุบัติเหตุทั่วไป เช่น รถชนท้าย หรือรถตัดหน้า จะยังคงอ้างอิงตามพระราชบัญญัติจราจรทางบกเป็นหลัก แม้ว่ารถจะมีระบบช่วยขับขี่ก็ตาม
• มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการพัฒนากฎหมายเฉพาะทางเพื่อกำหนดความรับผิดชอบให้ชัดเจนระหว่างเจ้าของรถ, ผู้ผลิตรถยนต์, และผู้พัฒนาซอฟต์แวร์ในอนาคต

ภาพรวมของเทคโนโลยีรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติ

เทคโนโลยีการขับขี่อัตโนมัติได้เปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ของอุตสาหกรรมยานยนต์ไปอย่างสิ้นเชิง จากระบบความปลอดภัยพื้นฐานได้พัฒนาไปสู่ระบบที่ซับซ้อนซึ่งสามารถควบคุมรถยนต์ได้เกือบทั้งหมด อย่างไรก็ตาม การทำความเข้าใจความแตกต่างระหว่าง “ระบบช่วยขับขี่” และ “รถยนต์ไร้คนขับ” เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งต่อการตีความทางกฎหมาย

นิยามและความแตกต่าง: ADAS กับ รถยนต์ไร้คนขับ

ระบบช่วยขับขี่ขั้นสูง (ADAS) คือกลุ่มของเทคโนโลยีที่ออกแบบมาเพื่อช่วยเหลือผู้ขับขี่ในการควบคุมรถยนต์ ทำให้การขับขี่ปลอดภัยและสะดวกสบายยิ่งขึ้น ตัวอย่างของระบบ ADAS ที่พบได้ทั่วไปในรถยนต์รุ่นใหม่ๆ ได้แก่:

• ระบบควบคุมความเร็วอัตโนมัติแบบแปรผัน (Adaptive Cruise Control): รักษาระยะห่างจากรถคันหน้าโดยอัตโนมัติ
• ระบบช่วยรักษาช่องทางเดินรถ (Lane Keeping Assist): ช่วยพยุงพวงมาลัยเพื่อให้รถอยู่ในเลน
• ระบบเบรกฉุกเฉินอัตโนมัติ (Autonomous Emergency Braking): ตรวจจับวัตถุด้านหน้าและเบรกเพื่อหลีกเลี่ยงหรือลดความรุนแรงของการชน
• ระบบตรวจจับจุดอับสายตา (Blind Spot Monitoring): แจ้งเตือนเมื่อมีรถอยู่ในจุดที่กระจกมองข้างมองไม่เห็น

สิ่งสำคัญคือ ระบบ ADAS เหล่านี้ยังคงต้องการให้ผู้ขับขี่มีสติและพร้อมที่จะเข้าควบคุมรถได้ตลอดเวลา ผู้ขับขี่ยังคงเป็นผู้รับผิดชอบหลักในการควบคุมรถ

ในทางกลับกัน รถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติ (Autonomous Vehicles) หรือที่เรียกว่า “รถยนต์ไร้คนขับ” หมายถึงรถยนต์ที่สามารถขับเคลื่อนได้ด้วยตัวเองโดยไม่ต้องมีการควบคุมจากมนุษย์ ซึ่งโดยทั่วไปจะแบ่งออกเป็นระดับต่างๆ ตามมาตรฐานของ SAE International ตั้งแต่ระดับ 0 (ไม่มีระบบอัตโนมัติ) ไปจนถึงระดับ 5 (ระบบอัตโนมัติเต็มรูปแบบ) โดยรถยนต์ที่ถูกกล่าวถึงในบริบทของกฎหมายมักจะเป็นระดับ 4 (High Automation) และระดับ 5 (Full Automation) ซึ่งรถสามารถตัดสินใจและควบคุมสถานการณ์ต่างๆ ได้เองอย่างสมบูรณ์

สถานะของรถยนต์อัตโนมัติในประเทศไทย

สำหรับประเทศไทย กฎหมายจราจรทางบกและกฎหมายที่เกี่ยวข้องยังไม่ได้ถูกปรับปรุงให้รองรับการใช้งานรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติระดับสูง (ระดับ 4 ขึ้นไป) บนถนนสาธารณะอย่างเป็นทางการ การนำรถประเภทนี้มาใช้งานจึงยังถือเป็นการกระทำที่อยู่นอกกรอบของกฎหมายปัจจุบัน ซึ่งหมายความว่ากฎหมายยังมองว่าการควบคุมยานพาหนะจะต้องมี “ผู้ขับขี่” ที่เป็นมนุษย์เป็นผู้รับผิดชอบเสมอ ด้วยเหตุนี้ เมื่อเกิดอุบัติเหตุขึ้นมา การตีความทางกฎหมายจึงไม่สามารถโอนความรับผิดชอบไปยังตัวรถยนต์หรือซอฟต์แวร์ได้ แต่จะย้อนกลับมาที่บุคคลผู้เป็นเจ้าของหรือผู้ครอบครองรถยนต์คันดังกล่าว

กรอบกฎหมายไทยปัจจุบัน: เมื่ออุบัติเหตุเกิดขึ้น

เมื่อเทคโนโลยีก้าวล้ำไปกว่ากฎหมาย คำถามเรื่องความรับผิดชอบจึงกลายเป็นประเด็นที่ซับซ้อน ในสถานการณ์ปัจจุบันของประเทศไทย การพิจารณาความผิดเมื่อเกิดอุบัติเหตุจากรถยนต์ที่มีระบบ ‘ขับเอง’ ยังคงต้องอาศัยการตีความตามกฎหมายที่มีอยู่เดิมเป็นหลัก

หลักการสำคัญ: “เจ้าของรถ” คือผู้รับผิดชอบเบื้องต้น

หัวใจสำคัญของปัญหานี้ภายใต้กฎหมายไทยคือ การที่กฎหมายยังไม่ยอมรับ “ระบบปัญญาประดิษฐ์” หรือ “ซอฟต์แวร์” ในฐานะผู้กระทำการที่สามารถรับผิดชอบทางกฎหมายได้ ดังนั้น เมื่อรถยนต์ซึ่งเป็นทรัพย์สินภายใต้การครอบครองของบุคคลไปก่อให้เกิดความเสียหาย บุคคลผู้เป็นเจ้าของตามทะเบียนรถจึงต้องเป็นผู้รับผิดชอบในเบื้องต้น

ตามหลักกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยเรื่องละเมิด ความเสียหายที่เกิดจากทรัพย์อันเป็นอันตรายโดยสภาพ (เช่น รถยนต์) ผู้ครอบครองทรัพย์นั้นจะต้องรับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดขึ้น เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าเกิดจากเหตุสุดวิสัยหรือเป็นความผิดของผู้เสียหายเอง

นอกจากนี้ ในทางอาญา หากอุบัติเหตุดังกล่าวก่อให้เกิดการบาดเจ็บหรือเสียชีวิตแก่บุคคลอื่น เจ้าของรถอาจถูกดำเนินคดีในข้อหาประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายแก่กายหรือถึงแก่ความตาย ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 300 หรือ 291 ได้ เนื่องจากการปล่อยให้รถยนต์ทำงานโดยอัตโนมัติอาจถูกตีความว่าเป็นการขาดความระมัดระวังที่บุคคลในภาวะเช่นนั้นจักต้องมีตามวิสัยและพฤติการณ์

การเทียบเคียงความผิดกับอุบัติเหตุรถยนต์ทั่วไป

เพื่อทำความเข้าใจให้ชัดเจนยิ่งขึ้น สามารถเปรียบเทียบการพิจารณาความผิดในสถานการณ์ต่างๆ ระหว่างกรณีที่ควบคุมโดยมนุษย์และกรณีที่ใช้ระบบช่วยขับขี่ได้ดังนี้

ช่องว่างทางกฎหมายและความท้าทายในอนาคต

การที่เทคโนโลยีกำลังจะก้าวข้ามขีดความสามารถของมนุษย์ในการควบคุมยานพาหนะ สร้างแรงกดดันให้ระบบกฎหมายต้องปรับตัวตาม การพึ่งพากฎหมายเดิมเพื่อจัดการกับปัญหาใหม่อย่างอุบัติเหตุจากรถยนต์ขับเองนั้นมีข้อจำกัดและอาจนำไปสู่ความไม่เป็นธรรมได้

ความจำเป็นในการออกกฎหมายเฉพาะทาง

ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายและเทคโนโลยียานยนต์ต่างเห็นพ้องว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องมีการตราพระราชบัญญัติหรือกฎหมายลำดับรองที่เกี่ยวข้องกับรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติโดยเฉพาะ เพื่อสร้างความชัดเจนในประเด็นต่างๆ ดังนี้:

1. การกำหนดนิยามและมาตรฐาน: ต้องมีคำจำกัดความที่ชัดเจนของรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติในแต่ละระดับ และกำหนดมาตรฐานความปลอดภัยที่ผู้ผลิตต้องปฏิบัติตาม
2. การจัดสรรความรับผิดชอบ: กฎหมายใหม่ควรกำหนดแนวทางว่าในกรณีที่ระบบเป็นฝ่ายผิดพลาด ใครควรเป็นผู้รับผิดชอบ ระหว่างเจ้าของรถ, ผู้ผลิตฮาร์ดแวร์ (ตัวรถ), หรือผู้พัฒนาซอฟต์แวร์ (ระบบ AI) ซึ่งอาจต้องใช้หลักความรับผิดในผลิตภัณฑ์ (Product Liability) เข้ามาประกอบ
3. ข้อกำหนดด้านข้อมูล: กำหนดหลักเกณฑ์การเข้าถึงข้อมูลบันทึกการขับขี่ (Event Data Recorder) เพื่อใช้เป็นหลักฐานในการพิสูจน์สาเหตุของอุบัติเหตุได้อย่างโปร่งใส
4. การอนุญาตและการทดสอบ: สร้างกระบวนการสำหรับการทดสอบและอนุญาตให้นำรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติมาใช้งานบนถนนสาธารณะได้อย่างปลอดภัย

การพัฒนากฎหมายเหล่านี้ไม่เพียงแต่จะช่วยลดข้อโต้แย้งเมื่อเกิดอุบัติเหตุ แต่ยังเป็นการสร้างความเชื่อมั่นและส่งเสริมการพัฒนาเทคโนโลยียานยนต์ในประเทศอีกด้วย

มุมมองด้านประกันภัยรถยนต์ ADAS

ในปัจจุบัน กรมธรรม์ประกันภัยรถยนต์ส่วนใหญ่ในไทยยังออกแบบมาโดยอิงจากความเสี่ยงที่เกิดจากผู้ขับขี่ที่เป็นมนุษย์เป็นหลัก แม้ว่ารถยนต์จะมีระบบ ADAS ติดตั้งมาก็ตาม บริษัทประกันภัยอาจยังคงพิจารณาอุบัติเหตุตามหลักการเดิม คือหากผู้เอาประกันเป็นฝ่ายผิดตามกฎหมายจราจร บริษัทฯ ก็จะชดใช้ค่าเสียหายให้แก่คู่กรณีตามเงื่อนไขกรมธรรม์

อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่น่าสนใจคือเงื่อนไขข้อยกเว้นในกรมธรรม์ เจ้าของรถที่มีระบบขับขี่อัตโนมัติควรตรวจสอบรายละเอียดในกรมธรรม์ของตนเองอย่างละเอียดว่ามีการระบุข้อยกเว้นความคุ้มครองในกรณีที่ปล่อยให้ระบบทำงานโดยสมบูรณ์และเกิดอุบัติเหตุหรือไม่ ในอนาคตคาดว่าบริษัทประกันภัยจะเริ่มพัฒนากรมธรรม์รูปแบบใหม่ที่ออกแบบมาสำหรับรถยนต์ที่มีระบบ ADAS หรือระบบขับขี่อัตโนมัติโดยเฉพาะ ซึ่งอาจมีการพิจารณาเบี้ยประกันที่แตกต่างกันไปตามระดับของเทคโนโลยีและความเสี่ยง

ข้อควรปฏิบัติสำหรับผู้ใช้รถที่มีระบบช่วยขับขี่

ในระหว่างที่กฎหมายยังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่าน ผู้ใช้งานรถยนต์ที่มีเทคโนโลยี ADAS ควรมีแนวทางปฏิบัติเพื่อลดความเสี่ยงและใช้งานเทคโนโลยีได้อย่างปลอดภัยและถูกต้อง

ทำความเข้าใจขีดจำกัดของเทคโนโลยี

สิ่งสำคัญที่สุดคือการตระหนักว่าระบบ ADAS เป็นเพียง “ผู้ช่วย” ไม่ใช่ “ผู้ขับขี่แทน” ผู้ขับขี่จะต้องศึกษาคู่มือการใช้งานรถยนต์ของตนเองให้เข้าใจอย่างถ่องแท้ถึงขีดความสามารถและข้อจำกัดของแต่ละระบบ ต้องพร้อมที่จะเข้าแทรกแซงและควบคุมพวงมาลัยหรือเบรกได้ตลอดเวลา โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด เช่น สภาพอากาศเลวร้าย, สภาพถนนที่ผิดปกติ, หรือเส้นจราจรที่ไม่ชัดเจน การละเลยและไว้วางใจในเทคโนโลยีมากเกินไปคือสาเหตุสำคัญที่อาจนำไปสู่อุบัติเหตุ

การตรวจสอบกรมธรรม์ประกันภัย

ผู้ใช้รถควรติดต่อบริษัทประกันภัยของตนเองเพื่อสอบถามให้แน่ใจเกี่ยวกับความคุ้มครองที่เกี่ยวข้องกับการใช้งานระบบช่วยขับขี่ สอบถามว่ามีเงื่อนไขหรือข้อยกเว้นใดเป็นพิเศษหรือไม่ การทำความเข้าใจในความคุ้มครองจะช่วยให้สามารถตัดสินใจได้อย่างถูกต้องและวางแผนรับมือกับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นได้

การบำรุงรักษาระบบและเซ็นเซอร์

ระบบ ADAS ทำงานโดยอาศัยข้อมูลจากเซ็นเซอร์ต่างๆ ที่ติดตั้งอยู่รอบตัวรถ เช่น กล้อง, เรดาร์, และไลดาร์ (Lidar) การดูแลรักษาให้เซ็นเซอร์เหล่านี้สะอาดและอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประสิทธิภาพการทำงานของระบบ คราบสกปรก, โคลน, หรือแม้แต่สติกเกอร์ที่ติดบดบังเซ็นเซอร์อาจทำให้ระบบทำงานผิดพลาดหรือหยุดทำงานได้ การนำรถเข้าศูนย์บริการเพื่อตรวจสอบและปรับตั้งค่า (Calibration) ตามระยะที่กำหนดก็เป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม

บทสรุปและแนวทางปฏิบัติในปัจจุบัน

สรุปแล้ว สำหรับคำถามที่ว่า ใครผิด? เมื่อรถ ‘ขับเอง’ ชน กฎหมายไทยว่าไง คำตอบภายใต้กรอบกฎหมายปัจจุบันยังคงชัดเจนว่า “เจ้าของรถ” คือผู้ที่ต้องรับผิดชอบเบื้องต้น เนื่องจากกฎหมายยังไม่รองรับการใช้งานรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติอย่างเต็มรูปแบบ และยังถือว่าผู้ขับขี่ที่เป็นมนุษย์คือผู้ควบคุมรถที่ต้องรับผิดชอบต่อผลของการกระทำทั้งหมด

แม้เทคโนโลยีระบบช่วยขับขี่จะมอบความสะดวกสบายและความปลอดภัยที่มากขึ้น แต่ผู้ขับขี่ต้องไม่ละทิ้งหน้าที่และความระมัดระวัง การทำความเข้าใจในเทคโนโลยี, การตระหนักถึงข้อจำกัดของระบบ, และการปฏิบัติตามกฎจราจรอย่างเคร่งครัดยังคงเป็นหัวใจสำคัญของการขับขี่อย่างปลอดภัย จนกว่าจะมีการพัฒนากฎหมายเฉพาะทางขึ้นมารองรับในอนาคต

การดูแลรักษาสภาพรถยนต์ให้พร้อมใช้งานอยู่เสมอ โดยเฉพาะความสะอาดและความสมบูรณ์ของอุปกรณ์เซ็นเซอร์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับระบบ ADAS ถือเป็นหนึ่งในความรับผิดชอบพื้นฐานที่ช่วยให้เทคโนโลยีทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพและลดความเสี่ยงบนท้องถนน สำหรับการดูแลรักษารถยนต์ให้ดูดีและทำงานได้อย่างเต็มที่ บริการดูแลรักษาสภาพรถยนต์ครบวงจรคือคำตอบ

ที่ HYPERLAB CAR DETAILLING เราเชี่ยวชาญด้านบริการล้าง ขัด เคลือบ และซ่อมสีรถยนต์ในขอนแก่น เพื่อให้รถของคุณไม่เพียงแต่สวยงาม แต่ยังพร้อมสำหรับการใช้งานอย่างปลอดภัย ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม เพื่อรับคำปรึกษาและบริการที่ดีที่สุดสำหรับรถของคุณ