กฎหมายใหม่! ใช้ Autopilot ชน ใครต้องรับผิดชอบ?

เทคโนโลยีขับขี่อัตโนมัติกำลังเข้ามามีบทบาทในอุตสาหกรรมยานยนต์ทั่วโลกอย่างรวดเร็ว ทำให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับข้อกฎหมายใหม่ โดยเฉพาะประเด็นที่ว่าเมื่อใช้ Autopilot ชน ใครต้องรับผิดชอบ? การทำความเข้าใจขอบเขตความรับผิดชอบระหว่างผู้ขับขี่และบริษัทผู้ผลิตจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับเจ้าของรถยนต์ในยุคปัจจุบัน เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับความท้าทายทางกฎหมายที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

ประเด็นสำคัญเกี่ยวกับความรับผิดชอบเมื่อใช้ Autopilot

• ผู้ขับขี่ยังคงมีความรับผิดชอบหลัก: แม้จะเปิดใช้งานระบบช่วยเหลือการขับขี่ ผู้ขับขี่ยังต้องมีสติและพร้อมเข้าควบคุมรถยนต์ตลอดเวลา
• ความรับผิดชอบของผู้ผลิต: บริษัทผู้ผลิตอาจต้องร่วมรับผิดชอบหากสามารถพิสูจน์ได้ว่าอุบัติเหตุเกิดจากข้อบกพร่องของซอฟต์แวร์หรือฮาร์ดแวร์ของระบบ
• สถานะทางกฎหมายในประเทศไทย: ปัจจุบันกฎหมายไทยยังยึดหลักให้ผู้ที่นั่งหลังพวงมาลัยเป็นผู้รับผิดชอบหลัก แต่กำลังมีการพิจารณาร่างกฎหมายใหม่เพื่อรองรับเทคโนโลยียานยนต์อัตโนมัติ
• บทเรียนจากคดีในต่างประเทศ: กรณีศึกษาการฟ้องร้องบริษัทผู้ผลิตรถยนต์ในต่างประเทศชี้ให้เห็นถึงมูลค่าความเสียหายที่สูง และสร้างบรรทัดฐานใหม่ทางกฎหมาย
• บทบาทของประกันภัย: บริษัทประกันภัยกำลังปรับเปลี่ยนกรมธรรม์เพื่อรับมือกับความซับซ้อนในการระบุผู้รับผิดชอบในอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีขับขี่อัตโนมัติ

การมาถึงของรถยนต์ที่ติดตั้งระบบช่วยเหลือการขับขี่ขั้นสูง หรือที่รู้จักกันในชื่อ “Autopilot” ได้ปฏิวัติประสบการณ์การเดินทางบนท้องถนน อย่างไรก็ตาม นวัตกรรมนี้ก็ได้นำมาซึ่งความท้าทายใหม่ทางกฎหมายที่ซับซ้อน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสถานการณ์ที่เกิดอุบัติเหตุ คำถามที่ว่าใครคือผู้ที่ต้องรับผิดชอบระหว่างมนุษย์ผู้ควบคุมและอัลกอริทึมของเครื่องจักรกลายเป็นประเด็นถกเถียงที่สำคัญทั่วโลก บทความนี้จะวิเคราะห์เจาะลึกถึงมิติต่างๆ ของความรับผิดชอบทางกฎหมาย ตั้งแต่หลักการพื้นฐานไปจนถึงกรณีศึกษาที่เป็นรูปธรรม เพื่อให้ผู้ใช้รถและผู้ที่เกี่ยวข้องเข้าใจถึงภูมิทัศน์ทางกฎหมายที่กำลังเปลี่ยนแปลงไปตามเทคโนโลยี

ทำความเข้าใจเทคโนโลยี Autopilot และระบบขับขี่อัตโนมัติ

ก่อนจะพิจารณาประเด็นทางกฎหมาย จำเป็นต้องทำความเข้าใจธรรมชาติของเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องเสียก่อน คำว่า “Autopilot” มักทำให้เกิดความเข้าใจผิดว่ารถยนต์สามารถขับเคลื่อนด้วยตนเองได้อย่างสมบูรณ์ในทุกสถานการณ์ แต่ในความเป็นจริง เทคโนโลยีส่วนใหญ่ที่มีอยู่ในตลาดปัจจุบันยังจัดอยู่ในกลุ่มระบบช่วยเหลือผู้ขับขี่ (Advanced Driver-Assistance Systems – ADAS) เท่านั้น

ระดับของระบบขับขี่อัตโนมัติ

สมาคมวิศวกรยานยนต์ (SAE International) ได้กำหนดมาตรฐานสากลสำหรับระดับของระบบขับขี่อัตโนมัติไว้ 6 ระดับ (0-5) เพื่อสร้างความเข้าใจที่ตรงกัน:

• ระดับ 0 (No Automation): ผู้ขับขี่ควบคุมรถยนต์ทั้งหมด ระบบอาจมีการแจ้งเตือนพื้นฐาน เช่น เสียงเตือนเมื่อไม่คาดเข็มขัด
• ระดับ 1 (Driver Assistance): ระบบสามารถช่วยเหลือในการบังคับพวงมาลัย หรือ การเร่ง/เบรกได้เพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ระบบควบคุมความเร็วคงที่แบบแปรผัน (Adaptive Cruise Control)
• ระดับ 2 (Partial Automation): ระบบสามารถควบคุมทั้งการบังคับพวงมาลัย และ การเร่ง/เบรกได้พร้อมกันในบางสถานการณ์ เช่น ระบบ Autopilot ของ Tesla ในปัจจุบัน ผู้ขับขี่ต้องคอยสอดส่องดูแลและพร้อมเข้าควบคุมรถทันที
• ระดับ 3 (Conditional Automation): รถยนต์สามารถขับเคลื่อนด้วยตนเองได้ในสภาวะแวดล้อมที่จำกัด ผู้ขับขี่สามารถละสายตาจากถนนได้ แต่ต้องพร้อมกลับมาควบคุมเมื่อระบบร้องขอ
• ระดับ 4 (High Automation): รถยนต์สามารถขับเคลื่อนด้วยตนเองได้อย่างสมบูรณ์ในพื้นที่หรือเงื่อนไขที่กำหนดไว้ล่วงหน้า (Geofencing) และไม่ต้องการการแทรกแซงจากมนุษย์ในพื้นที่นั้นๆ
• ระดับ 5 (Full Automation): รถยนต์สามารถขับเคลื่อนด้วยตนเองได้ในทุกสภาพถนนและทุกสถานการณ์เทียบเท่ามนุษย์ โดยไม่จำเป็นต้องมีพวงมาลัยหรือคันเร่ง

Autopilot ไม่ใช่ระบบขับขี่อัตโนมัติเต็มรูปแบบ

เทคโนโลยี Autopilot ที่ใช้ในรถยนต์ Tesla และระบบช่วยเหลือการขับขี่ในลักษณะเดียวกันจากผู้ผลิตรายอื่น ส่วนใหญ่จัดอยู่ในระดับ 2 ซึ่งหมายความว่ามันเป็นเพียงระบบ “ช่วยเหลือ” ไม่ใช่ระบบ “ขับแทน” โดยสมบูรณ์ ความรับผิดชอบในการควบคุมรถยนต์ยังคงอยู่ที่ผู้ขับขี่ 100% ผู้ผลิตรถยนต์ทุกรายต่างเน้นย้ำว่าผู้ขับขี่จะต้องวางมือบนพวงมาลัยและมีสมาธิจดจ่อกับสภาพการจราจรตลอดเวลาที่เปิดใช้งานระบบนี้ การละเลยความรับผิดชอบดังกล่าวถือเป็นความประมาทของผู้ขับขี่ ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อการพิจารณาความรับผิดเมื่อเกิดอุบัติเหตุ

ปมปัญหาทางกฎหมาย: เมื่อมนุษย์และเครื่องจักรต้องรับผิดร่วมกัน

อุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับระบบ Autopilot สร้างความท้าทายต่อหลักกฎหมายดั้งเดิมที่ออกแบบมาสำหรับผู้ขับขี่ที่เป็นมนุษย์ การวิเคราะห์ความรับผิดจึงต้องพิจารณาจากหลายปัจจัย ทั้งการกระทำของผู้ขับขี่และประสิทธิภาพของตัวระบบเอง

หลักการพื้นฐาน: ใครคือ “ผู้ขับขี่”?

ในทางกฎหมายของเกือบทุกประเทศ รวมถึงประเทศไทย คำจำกัดความของ “ผู้ขับขี่” คือบุคคลที่อยู่หลังพวงมาลัยและมีอำนาจในการควบคุมยานพาหนะ ตราบใดที่กฎหมายยังไม่ได้รับการแก้ไขเพื่อรองรับ “ผู้ขับขี่ที่เป็นปัญญาประดิษฐ์” ผู้ที่นั่งในตำแหน่งคนขับจะถูกสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้รับผิดชอบต่อการเคลื่อนที่ของรถยนต์ทั้งหมด ดังนั้น เมื่อเกิดอุบัติเหตุขึ้น บุคคลแรกที่ต้องรับผิดชอบตามกฎหมายจราจรคือมนุษย์ที่อยู่หลังพวงมาลัย ไม่ว่าระบบ Autopilot จะทำงานอยู่หรือไม่ก็ตาม

ความรับผิดชอบของผู้ขับขี่

ความรับผิดชอบของผู้ขับขี่ขณะใช้ระบบช่วยเหลือการขับขี่มีหลายประการ:

• การปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ผลิต: ผู้ขับขี่มีหน้าที่ศึกษาและปฏิบัติตามคู่มือการใช้งานของระบบอย่างเคร่งครัด ซึ่งมักจะระบุข้อจำกัดและเงื่อนไขที่ระบบสามารถทำงานได้อย่างปลอดภัย
• การเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง: ผู้ขับขี่ต้องพร้อมที่จะเข้าควบคุมรถได้ทุกเมื่อ การดูภาพยนตร์ เล่นโทรศัพท์มือถือ หรือหลับในขณะที่ระบบทำงาน ถือเป็นความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง
• การตัดสินใจในสถานการณ์ฉุกเฉิน: ระบบ Autopilot อาจไม่สามารถรับมือกับเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝันได้ทั้งหมด ผู้ขับขี่จึงเป็นผู้ตัดสินใจสุดท้ายในการควบคุมรถเพื่อหลีกเลี่ยงอันตราย

ความรับผิดชอบของผู้ผลิต

แม้ผู้ขับขี่จะมีความรับผิดชอบเป็นหลัก แต่บริษัทผู้ผลิตก็อาจถูกฟ้องร้องได้ภายใต้กฎหมายความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย (Product Liability) หากสามารถพิสูจน์ได้ว่าอุบัติเหตุเกิดจากความบกพร่องของผลิตภัณฑ์ ซึ่งอาจรวมถึง:

• ข้อบกพร่องในการออกแบบ: เช่น อัลกอริทึมการตัดสินใจของ AI มีจุดบอดที่ไม่สามารถตรวจจับวัตถุบางประเภทได้
• ข้อบกพร่องในการผลิต: เช่น เซ็นเซอร์หรือกล้องที่ติดตั้งมาไม่ได้มาตรฐาน ทำให้ประมวลผลผิดพลาด
• ข้อบกพร่องในการให้ข้อมูล: เช่น การโฆษณาเกินจริงเกี่ยวกับความสามารถของระบบ ทำให้ผู้ใช้เกิดความเข้าใจผิดและไว้วางใจระบบมากเกินไป หรือการไม่อธิบายถึงความเสี่ยงและข้อจำกัดของระบบอย่างชัดเจน

กรณีศึกษาสำคัญ: คดีฟ้องร้อง Tesla ในสหรัฐอเมริกา

กรณีศึกษาที่ชัดเจนที่สุดซึ่งสะท้อนถึงความซับซ้อนของปัญหานี้คือคดีที่เกี่ยวข้องกับบริษัท Tesla ในสหรัฐอเมริกา อุบัติเหตุร้ายแรงในปี 2019 ซึ่งรถยนต์ Tesla Model S ที่เปิดใช้งานระบบ Autopilot พุ่งชนรถที่จอดอยู่ข้างทาง ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 1 ราย นำไปสู่การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายครั้งใหญ่

ในท้ายที่สุด ศาลได้มีคำตัดสินให้ Tesla ต้องจ่ายค่าเสียหายเป็นเงินสูงถึง 329 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็นเงินไทยประมาณ 11,338 ล้านบาท ซึ่งถือเป็นคำตัดสินครั้งประวัติศาสตร์ที่ส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมยานยนต์ทั่วโลก

คดีดังกล่าวชี้ให้เห็นว่าศาลมองว่าบริษัทผู้ผลิตมีส่วนรับผิดชอบอย่างมีนัยสำคัญต่อความปลอดภัยของผู้ใช้ แม้ว่าระบบจะเป็นเพียงระบบช่วยเหลือก็ตาม ประเด็นสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาคือ การตลาดและการสื่อสารของ Tesla อาจสร้างความคาดหวังที่สูงเกินจริงเกี่ยวกับความสามารถของ Autopilot หรือไม่ นอกจากนี้ หน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยบนทางหลวงของรัฐบาลกลางสหรัฐฯ (NHTSA) ยังได้เข้ามาตรวจสอบว่า Tesla รายงานข้อมูลอุบัติเหตุและความปลอดภัยของระบบล่าช้าหรือไม่ ซึ่งเป็นการเพิ่มแรงกดดันด้านความรับผิดชอบต่อผู้ผลิต

คำตัดสินนี้ได้สร้างบรรทัดฐานใหม่ว่า บริษัทผู้ผลิตเทคโนโลยีขับขี่อัตโนมัติไม่สามารถปัดความรับผิดชอบทั้งหมดไปให้ผู้ขับขี่ได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากมีหลักฐานว่าระบบมีข้อบกพร่องหรือการสื่อสารไปยังผู้บริโภคมีความคลุมเครือ

สถานการณ์กฎหมายรถยนต์ขับเองในประเทศไทย

สำหรับประเทศไทย ประเด็นเรื่องความรับผิดชอบจากอุบัติเหตุของรถยนต์ที่ใช้ระบบ Autopilot ยังเป็นเรื่องที่ค่อนข้างใหม่และยังไม่มีกรณีตัวอย่างคำตัดสินของศาลที่ชัดเจน อย่างไรก็ตาม สามารถวิเคราะห์จากกรอบกฎหมายที่มีอยู่และแนวโน้มในอนาคตได้

กรอบกฎหมายปัจจุบัน

กฎหมายหลักที่ใช้บังคับคือ พระราชบัญญัติจราจรทางบก ซึ่งถูกร่างขึ้นในยุคที่ยังไม่มีแนวคิดเรื่องรถยนต์ขับขี่อัตโนมัติ ดังนั้น กฎหมายจึงมุ่งเน้นไปที่ความรับผิดชอบของผู้ขับขี่ที่เป็นมนุษย์เป็นสำคัญ โดยหลักการทั่วไป หากเกิดอุบัติเหตุขึ้น ผู้ที่นั่งอยู่หลังพวงมาลัยจะถูกสันนิษฐานว่าเป็นผู้ควบคุมรถและต้องรับผิดชอบในเบื้องต้น ทั้งในทางแพ่งและทางอาญา การอ้างว่าเปิดใช้ระบบ Autopilot อยู่นั้น อาจใช้เป็นข้อต่อสู้ในชั้นศาลได้ แต่ภาระการพิสูจน์ว่าอุบัติเหตุเกิดจากความผิดพลาดของระบบเพียงอย่างเดียว โดยที่ผู้ขับขี่ไม่ได้มีส่วนประมาทเลยนั้น ทำได้ยากอย่างยิ่งในทางปฏิบัติ

ร่างกฎหมายใหม่และการปรับตัว

ภาครัฐของไทยตระหนักถึงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีนี้ โดยล่าสุดมีรายงานว่าคณะรัฐมนตรี (ครม.) ได้เห็นชอบในหลักการของร่างกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับยานยนต์อัตโนมัติ ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อกำหนดนิยาม ผู้ควบคุม และความรับผิดชอบต่างๆ ให้ชัดเจนขึ้น เพื่อรองรับการนำรถยนต์ระดับ 3 และ 4 เข้ามาใช้งานในอนาคต แม้กฎหมายจะยังไม่บังคับใช้ แต่ก็เป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่าภูมิทัศน์ทางกฎหมายของไทยกำลังจะเปลี่ยนแปลงไปเพื่อตามให้ทันนวัตกรรม อย่างไรก็ตาม ในระหว่างนี้ ผู้ใช้รถยนต์ที่มีระบบช่วยเหลือการขับขี่ยังคงต้องยึดตามหลักกฎหมายปัจจุบัน คือผู้ขับขี่ต้องรับผิดชอบอย่างเต็มที่

บทบาทของบริษัทประกันภัยต่ออุบัติเหตุจาก Autopilot

อุตสาหกรรมประกันภัยเป็นอีกภาคส่วนหนึ่งที่ต้องปรับตัวอย่างมากต่อเทคโนโลยีนี้ โดยปกติแล้ว กรมธรรม์ประกันภัยรถยนต์จะคุ้มครองความเสียหายที่เกิดจากการกระทำของผู้เอาประกัน (ผู้ขับขี่) แต่เมื่อมี “ตัวแปร” อย่างระบบ AI เข้ามาเกี่ยวข้อง การพิจารณาความคุ้มครองจะซับซ้อนขึ้น

ในเบื้องต้น บริษัทประกันภัยจะยังคงจ่ายค่าสินไหมทดแทนให้กับผู้เสียหายตามกรมธรรม์ แต่หลังจากนั้น บริษัทประกันอาจใช้สิทธิไล่เบี้ย โดยพิจารณาจากสาเหตุของอุบัติเหตุ หากพบว่าเกิดจากความประมาทของผู้ขับขี่ (เช่น หลับใน) ก็จะถือเป็นความรับผิดชอบของผู้ขับขี่ตามปกติ แต่หากมีหลักฐานชี้ชัดว่าอุบัติเหตุเกิดจากความผิดพลาดของซอฟต์แวร์หรือฮาร์ดแวร์ บริษัทประกันอาจทำการไล่เบี้ยความรับผิดชอบนั้นไปยังบริษัทผู้ผลิตรถยนต์แทน ซึ่งกระบวนการนี้ต้องอาศัยการสืบสวนทางเทคนิคที่ซับซ้อนและอาจนำไปสู่การฟ้องร้องคดีในชั้นศาลต่อไป

สรุปและแนวทางปฏิบัติสำหรับผู้ใช้รถยนต์ยุคใหม่

โดยสรุปแล้ว ภายใต้กรอบกฎหมายปัจจุบันทั้งในประเทศไทยและทั่วโลก เมื่อเกิดอุบัติเหตุขณะใช้ระบบ Autopilot ผู้ขับขี่ยังคงเป็นผู้มีความรับผิดชอบในเบื้องต้นเสมอ อย่างไรก็ตาม ประตูสู่การฟ้องร้องบริษัทผู้ผลิตนั้นเปิดกว้างขึ้นอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน หากมีหลักฐานที่บ่งชี้ถึงความบกพร่องของตัวระบบหรือการสื่อสารที่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด กรณีศึกษาจากต่างประเทศได้แสดงให้เห็นแล้วว่าความรับผิดชอบของผู้ผลิตนั้นมีอยู่จริงและมีมูลค่าความเสียหายที่สูงมาก

สำหรับผู้ใช้รถยนต์ที่มีเทคโนโลยีขับขี่อัตโนมัติ แนวทางปฏิบัติที่ปลอดภัยที่สุดคือการใช้เทคโนโลยีเหล่านี้ในฐานะ “ผู้ช่วย” ไม่ใช่ “ผู้ขับแทน” การมีสติสัมปชัญญะและพร้อมควบคุมรถอยู่เสมอไม่เพียงแต่จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุ แต่ยังเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดในทางกฎหมายอีกด้วย

ในขณะที่เทคโนโลยีและกฎหมายยังคงมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง สิ่งหนึ่งที่ยังคงเป็นพื้นฐานสำคัญคือการดูแลรักษาสภาพรถยนต์ให้พร้อมใช้งานอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นระบบอิเล็กทรอนิกส์หรือสภาพภายนอกของตัวรถ สำหรับบริการดูแลรักษารถยนต์ครบวงจร ตั้งแต่การล้างทำความสะอาด ขัดสี ไปจนถึงการเคลือบปกป้องผิวรถ เพื่อให้รถของคุณดูดีและทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ สามารถ ติดต่อ สอบถามเพิ่มเติม ได้ที่ HYPERLAB CAR DETAILLING ซึ่งให้บริการดูแลรถยนต์อย่างมืออาชีพในจังหวัดขอนแก่น การดูแลรักษารถยนต์อย่างสม่ำเสมอคืออีกหนึ่งปัจจัยสำคัญในการเดินทางอย่างปลอดภัยในทุกเส้นทาง